De Slag bij Trangen: De Napoleontische Oorlogen in de diepe Noorse wouden

In het voorjaar van 1808 woedden de Napoleontische Oorlogen over Europa, en de schokgolven bereikten zelfs de afgelegen dennenbossen van Oost-Noorwegen. Op 25 april 1808 voltrok zich in een smalle bergkloof in Åsnes een van de beroemdste en meest beslissende veldslagen op Noorse bodem: de Slag bij Trangen (Slaget ved Trangen).

Hier, een eindje stroomafwaarts van Opphus langs de rivier de Glomma, liep een Zweedse invasiemacht in een meesterlijke hinderlaag. In diepe, smeltende lentesneeuw omsingelden Noorse skietroepen en grenadiers uit Trøndelag het korps van de Zweedse kolonel Gahn. De slag bracht nationale heldenverhalen voort—zoals kapitein Dreyer op zijn boomstronk—en vormde tegelijkertijd een cruciaal schaakstuk in het Europese conflict tussen Napoleon Bonaparte, tsaristisch Rusland en het Britse Rijk.

Het grotere geheel: Napoleons blokkade en het Hoge Noorden in oorlog

Om te begrijpen waarom Zweedse en Noorse soldaten elkaar op leven en dood bevochten in de bossen van Åsnes, moeten we kijken naar de internationale politiek van die tijd:

1. Het bombardement van Kopenhagen (1807): Uit angst dat Napoleon de grote Deens-Noorse vloot in handen zou krijgen, voerde de Britse Royal Navy in september 1807 een preventieve aanval uit op Kopenhagen. De stad werd hevig gebombardeerd en bijna de voltallige vloot werd buitgemaakt. Deze brute actie dwong het neutrale Denemarken-Noorwegen tot een verbond met Napoleon Bonaparte en toetreding tot het Continentaal Stelsel—de handelsblokkade tegen Groot-Brittannië.
2. De Britse zeeblokkade en de Noorse hongersnood: Groot-Brittannië reageerde met een meedogenloze zeeblokkade van het Skagerrak en de Noordzee. De levensnoodzakelijke graanschepen uit Denemarken werden onderschept. Noorwegen werd getroffen door een verschrikkelijke hongersnood: de bittere “boomschorstijd” (barkebrodtider), later vereeuwigd in Henrik Ibsens gedicht Terje Vigen.
3. De Finse Oorlog en de Zweedse tweestrijd: In Stockholm weigerde de fel anti-napoleontische koning Gustaaf IV Adolf zijn havens te sluiten voor Britse schepen. Na het Verdrag van Tilsit (1807) gaf Napoleon tsaar Alexander I van Rusland de vrije hand om Zweden onder druk te zetten. In februari 1808 vielen Russische troepen Zweeds Finland binnen.
4. Oorlog op twee fronten: Onder zware druk van Napoleon verklaarde Denemarken-Noorwegen de oorlog aan Zweden om een tweede front te openen. Koning Gustaaf IV Adolf zag een kans om het dreigende verlies van Finland te compenseren door Noorwegen te veroveren, en beval zijn Westelijke Leger om in april 1808 op te rukken naar de Glomma-vallei.

De Zweedse opmars naar de Glomma

Kolonel Karl Pontus Gahn stak op 24 april 1808 met 500 tot 600 manschappen uit Dalarna de grens over. Zijn doel was gewaagd: oprukken langs de rivier de Flisa, de rivieroversteek innemen, de vitale verbinding tussen Christiania (Oslo) en het noordelijke Østerdalen doorsnijden en de Noorse hoofdmacht in de rug aanvallen.

Gahn rukte echter overmoedig op, zonder verkenners op zijn flanken. In de bossen van Trangen wachtte de Deens-Noorse brigade onder kolonel Bernhard Ditlef von Staffeldt, een ervaren tacticus die het barre landschap door en door kende.

De hinderlaag bij de barricade

De Noorse verdedigers hadden het terrein vakkundig omgevormd tot een valstrik. Bij Trangen, waar het pad zich vernauwde tussen de beboste heuvels Buttenåsen en Kjelsåsen, hadden ze een reusachtige verhakking (forhugning) opgeworpen: massieve gevelde dennenbomen die de weg hermetisch afsloten.

Achter deze houtwal lag kapitein Elias Nægler met twee compagnieën grenadiers muisstil te wachten. Toen Gahns voorhoede tegen de barricade botste, werd ze begroet door vernietigende geweersalvo’s van onzichtbare schutters.

Op hetzelfde moment sloeg de val van achteren dicht:

• Majoor Johan Georg Ræder stak met drie compagnieën de Flisa-rivier over om Gahns aftocht af te snijden.
• De Elverum-skisoldaten (Elverumske skiløpere) en het Zuidelijke Skibataljon gleden op traditionele houten ski’s geruisloos over de smeltende sneeuwkorst op de flanken. Terwijl de Zweedse infanteristen tot aan hun heupen wegzakten in de zompige voorjaarssneeuw, namen de Noorse skischutters de heuvels in en bestookten de ingesloten colonne van bovenaf.

Kapitein Dreyer op de boomstronk

Ingesloten in het ravijn vochten de Zweden met grote dapperheid. Gahn beval herhaaldelijke bajonetaanvallen om de omsingeling te doorbreken.

Tijdens het hevigste vuurgevecht voltrok zich een gedenkwaardig tafereel: de 35-jarige kapitein Nikolai Peter Dreyer klom op een hoge dennenstronk (Dreyerstubben) langs het bospad. Boven de kruitdampen en de sneeuw leidde hij het vuur van zijn manschappen en schoot hij onverschrokken zelf met musket en pistolen, totdat hij door meerdere vijandelijke kogels werd getroffen. Dodelijk gewond werd hij afgevoerd naar de hoeve Sønsterud, waar hij vier dagen later bezweek. De stronk werd een nationaal herdenkingspunt en is tegenwoordig beschermd als natuurreservaat.

Totale overgave

Na uren van verbeten man-tegen-mangevechten raakten de Zweden door hun kruit en munitie heen. Kolonel Gahn gaf het bevel tot overgave:

• 445 Zweedse soldaten en 11 officieren werden krijgsgevangen gemaakt, onder wie kolonel Gahn zelf.
• 25 Zweden sneuvelden ter plekke en 57 raakten gewond.
• Slechts 115 manschappen wisten door de dichte wildernis te ontsnappen naar Värmland.
• Aan Noorse zijde vielen 15 doden en 52 gewonden. De gesneuvelden van beide partijen werden met militaire eer begraven in een gemeenschappelijk graf bij de kerk van Åsnes.

De weg naar 1814

De overwinning bij Trangen was veel meer dan een lokale schermutseling. Het brak het Zweedse noordelijke offensief naar de Glomma, stelde Østerdalen veilig en gaf de uitgehongerde Noorse bevolking enorme morele veerkracht.

Op het Europese toneel zette de veldslag ingrijpende gebeurtenissen in gang:

• De nederlagen in Finland en Noorwegen leidden in 1809 tot een staatsgreep in Stockholm, waarbij koning Gustaaf IV Adolf werd afgezet.
• Het Zweedse parlement koos vervolgens Napoleons eigen maarschalk, Jean-Baptiste Bernadotte (later kroonprins Carl Johan), tot troonopvolger.
• Bernadotte sloot zich aan bij de geallieerden tegen Napoleon en eiste Noorwegen op als oorlogsbuit bij het Verdrag van Kiel in januari 1814.
• Het Noorse verzet daartegen leidde rechtstreeks tot de grondwet van Eidsvoll op 17 mei 1814 en de daaropvolgende unie met Zweden.

Tegenwoordig heerst er een serene stilte in de bossen van Trangen. Het stenen herdenkingsmonument en de nagedachtenis aan kapitein Dreyer herinneren eraan hoe zelfs in de stilste bossen langs de Glomma de grote stormen van de wereldgeschiedenis hun onuitwisbare sporen hebben nagelaten.